The Cup of Excellence và 25 năm định hình thị trường cà phê Specialty
Trong hơn hai thập kỷ qua, The Cup of Excellence (CoE) đã trở thành một trong những hệ thống đánh giá và đấu giá cà phê uy tín nhất thế giới. Không đơn thuần là một cuộc thi chất lượng, CoE đóng vai trò như một cơ chế phát hiện, xác lập và lan tỏa những chuẩn mực cao nhất của cà phê Specialty, đồng thời tạo ra mối liên kết trực tiếp giữa người trồng và thị trường toàn cầu.
Ra đời vào cuối thập niên 1999, CoE được hình thành trong bối cảnh ngành cà phê thế giới đang đối mặt với một nghịch lý lớn: sản lượng ngày càng tăng nhưng giá trị hạt cà phê và đời sống người nông dân lại không tương xứng. Thông qua việc tổ chức các cuộc thi quốc gia với quy trình chấm điểm nghiêm ngặt và minh bạch, CoE đặt mục tiêu làm rõ câu hỏi cốt lõi: đâu là giới hạn cao nhất của chất lượng cà phê và làm thế nào để chất lượng đó được trả giá xứng đáng.
Những năm đầu, CoE hoạt động với nguồn lực rất hạn chế. Hệ thống chấm điểm, quy trình cupping và cơ chế lựa chọn giám khảo vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Tuy nhiên, ngay từ đầu, cuộc thi đã xác lập một nguyên tắc xuyên suốt: mọi lô cà phê phải được đánh giá nhiều vòng, bởi các hội đồng độc lập trong nước và quốc tế, nhằm giảm thiểu tối đa tính chủ quan và thiên lệch vùng miền.
Theo thời gian, phương pháp đánh giá của CoE ngày càng được hoàn thiện. Quy trình cupping được chuẩn hóa với độ chính xác cao, cho phép phân biệt rõ ràng cường độ, độ sạch, độ phức hợp và cấu trúc hương vị của từng mẫu cà phê. Hội đồng giám khảo cũng mở rộng đáng kể, bao gồm các chuyên gia đến từ nhiều nền văn hóa thưởng thức khác nhau, phản ánh tốt hơn sự đa dạng của thị trường Specialty toàn cầu.
Sự phát triển của CoE không chỉ thể hiện ở mặt kỹ thuật. Quan trọng hơn, cuộc thi đã tạo ra những thay đổi mang tính thực tiễn tại các quốc gia sản xuất. Brazil là một ví dụ điển hình. Trước khi CoE xuất hiện, cà phê Brazil thường được nhìn nhận chủ yếu qua lăng kính sản lượng. Việc CoE tổ chức các kỳ thi tại đây đã khuyến khích nông dân tập trung nhiều hơn vào chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phương pháp canh tác. Nhiều trang trại và hợp tác xã được hình thành hoặc tái cấu trúc, lấy chất lượng làm trọng tâm phát triển dài hạn.
Tác động này cũng được ghi nhận tại nhiều quốc gia khác như Colombia, Honduras, Guatemala, Ethiopia và Rwanda. CoE góp phần đưa những vùng trồng ít được biết đến ra ánh sáng, giúp thị trường nhận diện rõ hơn sự đa dạng của terroir và giống cà phê. Đồng thời, cơ chế đấu giá trực tuyến của CoE tạo điều kiện để các nhà rang trên thế giới tiếp cận trực tiếp những lô cà phê xuất sắc nhất, rút ngắn chuỗi trung gian và gia tăng giá trị cho người trồng.
Tính đến năm 2025, The Cup of Excellence đã tổ chức hàng trăm cuộc thi cấp quốc gia, với hàng nghìn lô cà phê được đấu giá thành công. Mức giá kỷ lục liên tục được thiết lập không chỉ phản ánh sự khan hiếm, mà còn cho thấy sự thay đổi trong cách thị trường đánh giá giá trị của cà phê Specialty. Điểm chuẩn đầu vào cho các lô cà phê vào vòng đấu giá ngày càng cao, cho thấy chất lượng chung của cà phê tham dự CoE cũng không ngừng được nâng lên.
Trong năm 2025, CoE dự kiến tổ chức đấu giá tại 11 quốc gia, thể hiện phạm vi toàn cầu rộng và tính liên tục của hệ thống. Lịch đấu giá trải dài từ Brazil, Colombia, Ethiopia, Honduras, Indonesia, đến Guatemala, Rwanda, El Salvador, Ecuador, Panama và Peru, mỗi quốc gia đều tổ chức các vòng chấm điểm, loại trừ và đấu giá riêng theo tiêu chuẩn minh bạch của Cup of Excellence.
Một trong những dấu mốc đáng chú ý trong chuỗi sự kiện này là Cup of Excellence Ethiopia 2020, nơi thị trường ghi nhận mức đấu giá kỷ lục lên tới 1,34 triệu đô la Mỹ cho các lô cà phê hàng đầu minh chứng rõ nét cho việc thị trường Specialty đang trả giá ngày càng cao cho chất lượng vượt trội. Đây không còn là câu chuyện của một quốc gia hay một mùa vụ riêng lẻ, mà là tín hiệu cho thấy cách thế giới đang nhìn lại và định giá lại cà phê Specialty thông qua hệ thống Cup of Excellence.
Sau hơn hai thập kỷ hình thành và phát triển, The Cup of Excellence không còn đơn thuần là một cuộc thi chất lượng, mà đã trở thành một phần quan trọng trong cấu trúc của ngành cà phê Specialty toàn cầu. Hệ thống này thiết lập những chuẩn mực đánh giá ngày càng khắt khe, đồng thời tạo ra một cơ chế minh bạch để chất lượng thực sự được ghi nhận và trả giá xứng đáng trên thị trường quốc tế.
Song song với sự mở rộng về phạm vi và ảnh hưởng của Cup of Excellence, mối quan hệ giữa nông trại, hội đồng giám khảo và các đơn vị rang xay cũng ngày càng được rút ngắn. Ở cấp độ này, việc tiếp cận trực tiếp với những người đang vận hành hệ chuẩn của CoE mang ý nghĩa quan trọng, không chỉ về thương mại mà còn trong cách hiểu và diễn giải chất lượng.
Trong mạch kết nối đó, XLIII Coffee hiện đang hợp tác trực tiếp với Erwin Mierisch – Executive Director của Cup of Excellence. Mối liên kết này cho phép XLIII Coffee tiếp cận sâu hơn vào triết lý chấm điểm, cách nhìn về terroir, giống cà phê và phương pháp sơ chế, thay vì chỉ tiếp cận CoE như một danh hiệu hay sự kiện.
Ở chiều ngược lại, sự hợp tác này cũng phản ánh một xu hướng chung của ngành cà phê Specialty: chất lượng không còn được quyết định bởi một khâu đơn lẻ, mà là kết quả của đối thoại liên tục giữa các mắt xích trong chuỗi giá trị. Đặt trong bức tranh rộng hơn của Cup of Excellence, đây là một cách tiếp cận bền bỉ, tập trung vào việc hiểu hệ chuẩn từ bên trong và chuyển hóa tri thức đó thành trải nghiệm cà phê rõ ràng, nhất quán và có chiều sâu hơn.
Nguồn: Daily Coffee News và Cup of Excellence
